Mevsimlik tarım işçileri ..soframıza gelen nimete emeğini veren bizim ise aklımıza gelmeyen göçebe işçiler..birde onlarla birlikte gezen aileleri…hatta genellikle ekim ve hasada giren çocukları..eğitim ve oyun yaşında tarlaya giren emekçi çocuklar…iş kazası geçiren, kaybolan ve ölen… sözün bittiği yer.

Ebeveyn olmanın çok farklı bir duygu olduğunu anne olduktan sonra anlayan milyarlarca kadın gibi benimde en hassas noktam hatta korkum hep çocuklar oldu. Belki ondandır çocuklarla ilgili haberlerde kanal değiştirmem ya da çocuklara baktıkça kendi çocuğumu görmem. Bir kitapta okumuştum, insan anne olunca tüm canlıların annesi gibi hissediyor kendini diye..hayvanların, çiçeklerin ve çocukların…zaten çiçeklerle çocuklar hep birbirine benzer çok güzel kokarlar mesela…birde kuş cıvıltıları  ile çocuk şakımaları…Artık konuya girmeliyim yoksa amacından sapıp çok farklı devam edecek bu yazı.

İnternette karşılaştığım mevsimlik işçilerin çocukları ile ilgili  bir çalışma ile Kalkınma Atölyesi Kooperatifi ile tanıştım. Çocuk işçiliği, yoksullukla mücadele, mevsimlik gezici tarım işçileri konularında program ve projeler uygulayan Kalkınma Atölyesi Kooperatifinin çok detaylı çalışmaları, hazırladıkları rapor ve projeleri var. Türkiye’nin birçok ilini ayrı ayrı ele alan ve analiz eden çalışma raporlar içinde Mevsimlik Tarımsal Üretimde Çocuk İşçiliği mevcut durum raporunun bir bölümünü buraya bırakıyorum. Raporların detayları ve analizler için web sitelerini ziyaret etmenizi tavsiye ediyorum. Kooperatifle tanışmama vesile olan İhsan İznebioğlu’na da çok teşekkür ederim.

Mevsimlik Tarımsal Üretimde Çocuk İşçiliği Mevcut Durum Raporu

Mevsimlik gezici tarım işçileri ve onların çocuklarının haklarının temini ve temel hizmetlerden yaralanmalarına ilişkin uluslararası ve ulusal mevzuat ve politikalar bulunmaktadır. Bunların başında gelen Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 20 Kasım 1989 tarihinde kabul edilmiştir. Türkiye de dâhil olmak üzere 142 ülke sözleşmeyi imzalamış ya da onay ve katılma yoluyla taraf devlet durumuna gelmiştir. Türkiye Sözleşme’yi 14 Eylül 1990 tarihinde imzalamış ve Sözleşme, 10 Aralık 1994’te TBMM tarafından kabul edilmiştir. 
Bir diğer önemli mevzuat, 2001 yılında Türkiye tarafından onaylanan Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) 182 sayılı En Kötü Biçimlerdeki Çocuk İşçiliğinin Yasaklanması ve Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Acil Eylem Sözleşmesi’dir. Sözleşme gereğince Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (AÇSHB) tarafından ilgili tüm kurum ve kuruluşların katkılarıyla 2005-2015 yıllarını kapsayan Çocuk İşçiliğinin Önlenmesi için Zamana Bağlı Ulusal Politika ve Program Çerçevesi hazırlanmış ve uygulanmıştır. 2015 yılında tamamlanan söz konusu politika ve program çerçevesi, 2017- 2023 dönemini kapsayacak şekilde güncellenmiş ve Çocuk İşçiliği ile Mücadele Ulusal Programı (2017- 2023) hazırlanmıştır. Ulusal Program’da öncelikli hedef grupları “sokakta çalışma, küçük ve orta ölçekli işletmelerde ağır ve tehlikeli işlerde çalışma, tarımda aile işleri dışında, ücret karşılığı gezici ve geçici tarım işlerinde çalışma” olarak belirlenmiştir. 

Tarım sektörü, bitkisel ve hayvansal ürünlerin üretiminin yanı sıra; bu ürünlerin yetiştiricileri tarafından işlenmesi, taşınması, saklanması ve mağazalara devredilmeden satılması, tarım alet ve makinelerinin diğer tarım üreticilerinin üretimle ilgili faaliyetlerinde bir bedel karşılığında kullandırılmasını ve ormancılık ile balıkçılık faaliyetlerini içerir.Mevsimlik tarımsal üretim , bitkisel üretimde toprak hazırlığından hasada, aylara ve/veya mevsimlere bağlı olarak gerçekleştirilen faaliyetlerdir. Ayrıca hayvansal üretimde hayvan bakımı ve ot biçme işlerini de kapsamaktadır. Türkiye’de bitkisel üretimin, çeşitli ürün ve coğrafyaları içeren, toprak hazırlığı dahil olmak üzere, tüm üretim süreci göz önünde bulundurulduğunda, neredeyse tüm yıl devam eden bir yapısı ve işleyişi vardır. Bir il veya yörenin tarımsal üretimi için “mahalli işgücü” denilen il nüfusu içerisindeki yerel emek gücünün yanı sıra il içi ve il dışından mevsimlik gezici tarım işçiliğinin de kullanımı söz konusudur. İl sınırları içerisinde bitkisel üretimin yapıldığı tarla ve/veya bahçelerde çalışmak için yatılı olarak o yöre, bölge, il içinden veya dışından göç eden mevsimlik gezici tarım işçileri, çoğunlukla çocukların da dahil olduğu aileler veya hanelerdir. Türkiye’de bu gezici işçi gruplarına son senelerde Suriyeli göçmenler başta olmak üzere yabancı göçmen işçilerde dahil olmuşlardır. Mahalli veya mevsimlik gezici tarım işçilerinin mevcut durumları; yaşam ve çalışma koşulları ile ihtiyaçları diğer çalışan işçilerden farklı olup farklı bir bakış açısıyla değerlendirilmeli ve ele alınmalıdır.  

Mevsimlik gezici tarım işçisi haneler ikamet ettikleri yerden başka bir yörenin bitkisel üretim faaliyetlerinde çalışmak için göç etmekte ve gittikleri yörede çalıştıkları tarla veya bahçelere en yakın kırsal alanlarda kendi imkanlarıyla kurdukları çadırlarda veya kamu kurumlarının tahsis ettiği sınırlı sayıda barınma yerlerinde konaklamaktadırlar. Yani akşam olup çalışılan tarla veya bahçede iş bittiğinde sürekli yaşadıkları evlere dönmemektedirler. Mevsimlik gezici tarım işçisi hanelerdeki çocukların yaşam ve çalışma ortamlarında, ilgili hizmetlerin sunumuna dair planlama ve izleme yapabilmek için öncelikle ilin bu bağlamdaki tarihsel sürecinin bilinmesi önemlidir. Buradan hareketle, konuyla ilgili kurumların başta çocuklar olmak üzere mevsimlik gezici tarım işçilerine yönelik faaliyetlerini gözden geçirmek gerekmektedir. Geçmişe yönelik çalışmaların derlenmesi ve değerlendirilmesindeki temel amaç; mevsimlik gezici tarım işçilerine uygulanan program, proje veya faaliyetleri, süreci etkileyen sosyal ve ekonomik değişimlere dair bilgileri tespit ederek zaman çizelgesini çıkartmak ve geleceğe yönelik dersleri belirleyerek hizmet sunumuna dair planlama sürecine katkı sağlamaktır. 

Bir diğer ihtiyaç, mevsimlik gezici tarım işçileri ve onların -çalışan veya çalışmayan çocuklarına yönelik eğitim, sağlık, çocuk koruma, yaşam ve çalışma ortamının iyileştirilmesi amacıyla doğrudan hizmet veren, faaliyet uygulayan, araştırma, izleme, değerlendirme, model geliştirme ve savunu yapabilecek konumda bulunan rol ve sorumluluğu olan aktörlerin (kurum/kuruluş) listelenmesidir. Bu noktada bu kurum ve kuruluşların yasalar ve kendilerine ait yönetmelik, tüzük, ana sözleşme, vakıf senedi gibi bağlayıcı belgelerinden hareket edilmelidir. Kurumsal çalışmaların veya aktörlerin birbiriyle ilişkileri, birbirlerinden veya yaptıkları çalışmalardan haberdar olma durumları, aktörler arası eş güdüm, iş birliği yapma ve etkileşim halinin tespiti ise yerel düzeyde hedef kitleye hizmet sunumunu ve özellikle çocuk işçiliğiyle mücadeleyi ortaya koymaktadır.

Tarihsel süreçten çıkarılan dersler ile aktörlerin rol, sorumluluk ve faaliyetlerine ilişkin bulgular; mevcut durumun analizinde ve ihtiyaçlarının tespiti ile planlamada mutlaka dikkate alınmalıdır. Bu hanelerin demografik özelliklerini, yaşam koşullarını, konakladıkları yerleşim alanındaki riskler ile eğitim ve sağlık başta olmak üzere kamusal hizmetlerden yararlanma durumlarını ve ihtiyaçlarını yerinde tespit ve analiz etmek gereklidir. Yapılması gereken ilk çalışma mevsimlik gezici tarım işçilerinin il/ ilçelerde yerleştikleri yerlerin belirlenmesi ve il haritası üzerine işaretlenmesidir. Bunun ardından çadır yerleşimlerinde bulunan tüm hanelere yönelik veriler saha çalışması ile toplanmalıdır. Bu veriler; demografik bilgiler, bireylerin eğitim ve sağlık durumları, yaşam ortamının altyapı ve özellikle çocuklar için olası risk durumu ile çalışma ortamındaki koşullardır. Buna ek olarak il/ilçelerde hangi ürünler için hangi aylarda çalışmanın yapıldığının ve çalışma sürelerinin de belirlenmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Bilinmektedir ki, mevsimlik gezici tarım işçiliği çok dinamik bir süreçtir ve iklim koşulları, ürün çeşitleri, tarımsal faaliyet türleri ve teknolojik altyapı gibi değişkenler bu süreci etkilemektedir. Bu nedenle temel hizmetlerin sunumu da dinamik ve esnek bir yaklaşım ile planlanmalıdır. Bu bağlamda, bütüncül bir yaklaşım ile ilgili tüm aktörlerin faaliyet alanları, hedef grupları ve ihtiyaçlarının belirlenmesine, kapsamlı, kapsayıcı, uzun vadeli ve çok ortaklı çözümlere ihtiyaç duyulmaktadır. 

UNICEF Türkiye Ofisi ve Kalkınma Atölyesi Kooperatifi iş birliği dahilinde 2017 yılının Ocak ayından itibaren uygulanmakta olan ve çocuk işçiliği ile mücadelede ilgili tüm aktörlerin harekete geçirilmesi ve kanıta dayalı politikaların ve uygulamaların güçlendirilmesini amaçlayan Çocuk İşçiliği ile Mücadele Programı kapsamında, tarımsal üretimin ve dolayısıyla mevsimlik gezici tarım işçiliğinin yoğun olduğu iller olan Adana, Ankara, Bursa, Eskişehir, Konya ve Manisa’da mevsimlik gezici tarım işçiliği yapan haneler ve onların çalışan veya çalışmayan çocuklarına yönelik eş zamanlı Uygulama Modeli Hazırlama çalışması gerçekleştirilmektedir

Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma Genel Müdürlüğü, İstihdam Politikaları Daire Başkanlığı ile iş birliği ve diyalog halinde devam eden bu çalışmada, Cumhurbaşkanlığı II. 100 Günlük İcraat Programı kapsamında her ilde Çalışma ve İş Kurumu (İŞKUR) İl Müdürlükleri koordinasyonunda kurulan Çocuk İşçiliği ile Mücadele Birimleri (ÇİMB) personeli ve Kalkınma Atölyesi saha ekibi, altı ilde mevsimlik gezici tarım işçiliğinde çocuk işçiliği ile mücadeleye yönelik uygulama programı hazırlama ve hali hazırdaki uygulamaları izleme konusunda yerel kapasitenin güçlendirilmesi bağlamında birlikte çalışmaktadır. Nihai hedef, bu altı ilde bitkisel üretim faaliyetlerinde çalışmak üzere belirli süreli ve geçici olarak konaklayan mevsimlik gezici tarım işçisi haneler ve onların çocuklarının eğitim, sağlık, çocuk koruma hakları ve ihtiyaçları ile çalışma ve yaşam ortamlarının iyileştirilmesine yönelik hizmet sunumunu arttırmak, bunun için illerin mevcut finansal ve insan kaynaklarını en etkili şekilde değerlendirmektir. 2020 yılının Şubat ve Nisan ayları arasında gerçekleştirilen çalışmalar sonucunda her ilin;

  Mevsimlik Gezici Tarım İşçiliği Tarihsel Süreci Şeması,
  Mevsimlik Tarımsal Üretimde Çocuk İşçiliği ile İlgili Aktörler Şeması ve Aktörler Arası İlişki Ağı,  Mevsimlik Gezici Tarım İşçilerinin Çadır Yerleşim Yerleri Mevcut Durum Haritası ve Mevcut Durum Raporu, 
 Mevsimlik Tarımsal Üretimde Çocuk İşçiliği ile Mücadele Uygulama Programı,

İl Çocuk İşçiliği ile Mücadele Birimleri ve Kalkınma Atölyesi tarafından hazırlanmıştır. İlk üç aşamada tamamlanan belgeleme, analiz, tespit ve haritalama çalışması bulguları ve taslak çıktılar Ankara, Bursa, Eskişehir, Konya ve Manisa illerinde İŞKUR İl Müdürlüğü’nün daveti ve ev sahipliğinde, tarım sektöründe çocuk işçiliği ile mücadele konusunda rol ve sorumluluğu olan kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılımı ile gerçekleşen doğrulama toplantılarında6 görüşe açılarak geri bildirimler alınmıştır. Alınan geri bildirimler sonrasında nihai haline getirilen tüm çıktılar, 17 Aralık 2019 tarihinde Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma Genel Müdürlüğü, İstihdam Politikaları Daire Başkanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, UNICEF, ILO, Kalkınma Atölyesi ve altı ilin Çocuk İşçiliği ile Mücadele Birimi personelinin katılımıyla Ankara’da gerçekleştirilen Ara Değerlendirme Toplantısı’nda, hem illerin hem de AÇSHB İstihdam Politikaları Daire Başkanlığı, UNICEF Türkiye Ofisi Sosyal Politika Bölümü ve Kalkınma Atölyesi’nin değerlendirmeleri ile paylaşılmıştır. Toplantıda ayrıca illerdeki mevcut duruma ve sürece dair bilgilendirme yapılmıştır. Ardından 2020 yılının Ocak ayında İl Çocuk İşçiliği ile Mücadele Birim sorumluları ve Kalkınma Atölyesi program ekibi Adana, Ankara, Bursa, Eskişehir, Konya ve Manisa illerinde Mevsimlik Tarım İşçileri Projesi’nden (METİP) sorumlu vali yardımcılarını ziyaret ederek sürece ve çıktılara dair sunum yapmıştır. 2020 yılının Şubat ve Mart ayları arasında ise Ankara, Bursa, Eskişehir, Konya, Manisa ve Adana valiliklerinin daveti ve eğitim, sağlık, çocuk koruma, yaşam ve çalışma ortamı temalarında teknik bilgi, deneyim ile rol ve sorumluluğu olan kurum veya kuruluşların katılımı ile altı çalıştay düzenlenmiştir. Bu çalıştaylarda katılımcı kamu kurumları, belediyeler, meslek örgütleri, STK temsilcileri ve akademisyenler 2021-2024 yıllarında mevsimlik gezici tarım işçilerine yönelik ilde uygulanması olası faaliyetleri belirlemiştir. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma Genel Müdürlüğü, İstihdam Politikaları Daire Başkanlığı, UNICEF, Kalkınma Atölyesi ve beş ilin Çocuk İşçiliği ile Mücadele Birimi personelinin de katılımıyla gerçekleşen çalıştaylar sonrasında İl Çocuk İşçiliği ile Mücadele Birimleri ve Kalkınma Atölyesi ekibi Uygulama Programı dokümanını nihai haline getirmiştir. Her ilin Uygulama Programı, altı ilin Valisi ve METİP’ten sorumlu Vali Yardımcısı ile paylaşılmıştır
 

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.